890308

 

از خراسان - مورخ یکشنبه 1391/04/11 شماره انتشار 18156
نويسنده: يوسف بهروز

بدون ترديد با هر سليقه اي که بخواهيم فهرستي از بهترين و باکيفيت ترين مجموعه هاي پخش شده در تلويزيون را تهيه کنيم نمي توانيم از2 سريال «هزار دستان» اثر شادروان علي حاتمي و «سربداران» اثر محمد علي نجفي چشم پوشي کنيم.

اين 2 سريال که حاصل هنرنمايي جمعي از بهترين هنرمندان عرصه هاي مختلف هنري هستند، به راستي نمونه هايي مثال زدني در عرصه سريال سازي محسوب مي شوند. يکي از ارزش هاي بي نظير اين ۲ سريال کيفيت بالاي دوبله آن هاست که هنوز هم شاخص مهمي براي دوبله آثار تلويزيوني و حتي سينمايي به شمار مي آيد.

از آن جا که در دهه ۶۰ و ۷۰ (زمان نمايش اين ۲ سريال) هنوز دوبله فيلم ها و سريال هاي ايراني ( با توجه به اين که صداي اصلي بسياري از هنرپيشگان اصولاً مناسب پخش نبود و هنوز صدابرداري صحنه هم به شدت امروز رواج پيدا نکرده بود) رونق داشت، انتخاب صداي مناسب براي هر نقش و هم چنين «سينک بودن» صدا (هماهنگي کامل صدا با لب هاي هنرپيشه) وظيفه سنگيني بود که علاوه بر دانش فني، نياز به توانايي هاي بسياري داشت و به همين دلايل هم مديريت دوبلاژ هر ۲ سريال به «پدر دوبله ايران» «شادروان علي کسمايي» سپرده شد که با توجه به مهارت، تجربه و پختگي وي، دوبله «هزار دستان» و «سربداران» هنوز پس از سال ها شنيدني و به ياد ماندني است.

 

پدر دوبله ايران که هفته گذشته در سن ۹۷ سالگي در تهران دار فاني را وداع گفت: از سال ۱۳۲۹، فعاليت خود را در عرصه دوبله فيلم هاي خارجي آغاز کرد. اولين بار در سال ۱۳۳۲ به عنوان سرپرست گويندگان تجربه مديريت دوبلاژ فيلم را به دست آورد. پس از آن نيز در دوران طلايي دوبله ايران در همين سمت (مديريت دوبلاژ)، بسياري از شاهکارهاي سينماي جهان چون «هملت»، «دکتر ژيواگو»، «آواي موسيقي» و... را در بايگاني سينماي ايران ماندگار کرد. اوج هنر شادروان کسمايي، تسلط بسيار خوب وي به ادبيات فارسي به دليل شاگردي مستقيمش زير نظر استادان به نام ادبيات از جمله: ملک الشعراي بهار، بديع الزمان فروزان فر، احمد بهمنيار، جلال الدين همايي و... بود که باعث مي شد تا آثاري که وي مديريت دوبلاژ آن را بر عهده داشت، ترجمه هايي روان و سليس در ديالوگ اين فيلم ها داشته باشد. به جز اين، قدرت و توانمندي کسمايي در تنظيم حرکت لب بازيگران خارجي با دوبله و کلام فارسي آن چنان بود که بيننده در ميانه فيلم، به کلي فراموش مي کرد که اين بازيگران، در واقع به زبان هاي خارجي (انگليسي يا ايتاليايي) سخن مي گويند. «علي کسمايي» در حرفه خود مديريت دوبلاژ- سرپرستي گويندگان- به مرور زمان چنان چيره دست شد که بسياري از عرضه کنندگان فيلم هاي خارجي و ايراني در دوران طلايي دوبله ايران، مديريت دوبلاژ فيلم ها را، با خيالي آسوده به وي مي سپردند. فعاليت حرفه اي اين پيشکسوت مديريت دوبلاژ پس از انقلاب شکوهمند اسلامي هم چنان با همان کيفيت بالا ادامه يافت ۲ فيلم مهم دفاع مقدس چون «پرواز در شب» (رسول ملاقلي پور) و «هور در آتش» (عزيز ا... حميد نژاد) با مديريت دوبلاژ علي کسمايي در عرصه سينماي دفاع مقدس آثاري قابل توجه و تأثيرگذار شدند.

 

اوج توانمندي و تجربه

مديريت دوبلاژ شادروان «علي کسمايي» در «سربداران» و سپس «هزار دستان»، اين دو سريال را به آثاري ماندگار در عرصه دوبله تبديل کرد. «کسمايي» باهوش و فراست که حاصل سال ها تجربه مديريت دوبلاژ بود در دوبله «سربداران» از صداي اصلي برخي بازيگران چون صداي شادروان فيروز بهجت محمدي در نقش طوغاي تيمورخان وعلي نصيريان در نقش قاضي شارع بهره گرفت.

گاهي هم در برخي نقش ها که صداي بازيگر متناسب با نقش او نبود، از صداي هنرمنداني چون منوچهر اسماعيلي، حسين عرفاني، شادروان ايرج ناظريان و...، براي سخن گفتن بر روي چهره آنان بهره مي برد و نفوذ کلام دلنشين، هنربازي بازيگران را دو چندان مي کرد. شادروان کسمايي در دوبله «هزاردستان» براي اولين بار از صداي دوبلور توانمندي چون «منوچهر اسماعيلي» براي هنرنمايي در حدود ۸ نقش اصلي و فرعي، ريسک بالايي را پذيرفت. اما هدايت هنرمندانه و فني وي و هم چنين توانمندي اسماعيلي، باعث شد تا نتيجه کار به غناي اثر ارزشمند شادروان علي حاتمي بيفزايد.

صداي اسماعيلي در اين سريال، گاه با هنرمندي به جاي رضا تفنگچي (جمشيد مشايخي) شنيده مي شد و سپس بر چهره محمدعلي کشاورز بازيگر نقش «شعبان استخواني» جلوه گري مي کرد، همه اين هنرنمايي ها علاوه بر هنر و توانايي هنرمندان دوبله چون منوچهر اسماعيلي، مديون انتخاب هاي عالي و مديريت هنرمندانه علي کسمايي و «استفاده به جا» از توانايي بزرگان دوبله، در خدمت مضمون نهايي فيلم ها و سريال ها بود.

8866

 

تقدير از زحمات پدر دوبله ايران در آخرين سال هاي حيات

 

خوشبختانه در بسياري از مراسم سينمايي، از زحمات پدر دوبله ايران در سال هاي آخر حياتش قدرداني شد. آخرين بار در جريان برگزاري بيست و هشتمين جشنواره بين المللي فيلم فجر در مراسمي از خدمات ۶۲ ساله علي کسمايي در عرصه دوبله تجليل شد. «علي کسمايي» در سال هاي آخر حيات خود به دليل کهولت سن، به ضعف در شنوايي دچار شده بود چنان که تنها با کمک «سمعک» قادر به شنيدن بود. در ماه هاي آخر حيات اين هنرمند، وي دچار بيماري هاي ديگري شد و به علت شکستگي لگن، مدت ها در منزل بستري بود تا اين که قدرت تکلمش را هم از دست داد.

اين همه از شوخي هاي تلخ روزگار است. مردي که زيباترين صداها را براي دوبله بهترين فيلم ها بر مي گزيد و خود نيز در عرصه دوبله فعاليت داشت، در ماه هاي آخر حيات قادر به سخن گفتن و شنيدن نباشد... سرانجام هم پس از گذراندن دوران سخت بيماري، اين هنرمند پيشکسوت دوبلاژ ايران سه شنبه ۶ تيرماه سال جاري، در سن ۹۷ سالگي در تهران جان به جان آفرين تسليم کرد تا نام «علي کسمايي» هم چون بزرگاني چون: ايرج ناظريان، سعيد شرافت، عطاء ا... کاملي، عزت ا... مقبلي و... در تاريخ هنر دوبله ايران به يادگار باقي بماند.

ذکر اين نکته نيز خالي از لطف نيست که بسياري هنرمندان امروز و ديروز دوبله کشور، از سوي علي کسمايي براي هنرنمايي در عرصه دوبله معرفي شدند و تشخيص جنس صداي هر دوبلور که نتيجه سال ها تجربه کسمايي، بود باعث شد تا دوبله ايران در سال هاي متمادي زبانزد عام و خاص باشد.

 

آموزش گویندگی و دوبله و فن بیان

تاپیک های دیگر دوبله و گویندگی در سفره خونه