1amineral12

چاروق و چموش دوزی از صنایع دستی ایران

در زمانه ای نه چندان دور، چموش یا کفش و پای‌افزار تمام چرم ، مخصوص گیله مردان و روستاییان ‘بدون پاشنه’ و در انواع و اقسام مختلف مورد استفاده اغلب ساکنان گیلان بود . نوع متداول آن، دارای بند و تسمه‌های بلنداست که به ساق پا پیچیده می‌شود و نوع دیگر دارای تسمه و بند است، ولی همانند نوع بنددار، نوکی عقابی و برگشته دارد.در گذشته اکثر روستاییان، دامداران و کشاورزان گیلانی از چموش استفاده می‌کردند که با رواج کفش‌های ماشینی و انواع پای‌افزار لاستیکی و پارچه‌ای، امروزه استفاده از چموش بسیار کم شده، به طوری که اکنون این صنعت و هنر سنتی بیشتر جنبه تزیینی پیدا نموده است.

 چموش را غالبا از چرم ساده و بدون رنگ تهیه می‌کردند، اما اگر می‌خواستند که چرم را رنگ کنند، از رنگ گیاهی همچون رنگ پوست انار استفاده می‌شده است. چموش اصیل را از چرم دباغی شده ‘گاومیش برای مردان ‘ یا بز ‘برای زنان ‘می‌ساختند و به همین جهت در جاهایی که دوخت چموش متداول بود، تشکیلات دباغی و دباغخانه رو به راه و دباغخانه‌هایی در حوالی چموش‌ دوزان وجود داشت .کارگاه‌های دباغی که خود نیز از مشاغل قدیمی این منطقه، به خصوص صنایع دباغی ماسوله را تشکیل می‌داد، کارش تبدیل پوست گاو و گوسفند به چرم بود.

1amineral13

در گذشته نه چندان دور و قبل رواج شیوه های نوین عمل آوری چرم ، برای تهیه چرم مورد استفاده چموش ، پوست گاو و بز را به دباغخانه آورده، اول آن را نمک می‌زدند، بعد در آهک می‌خوابانیدند، سپس موی آن را بر می داشتند و آنگاه در آب انار ترش، پخته و در حوض می‌انداختند تا پوست رنگ بگیرد.بعد از آن چرم را روی تخت انداخته، لوله می‌کردند، سپس در آب فرو می‌کردند تا شوری آن برود، بعد در کنار هم آویزان می‌کردند تا هوا خورده و خشک بشود. بعد از این مرحله پوست را صاف نموده مجددا در آب می‌انداختند، آن وقت آن را روی تخت خوابانیده، آن را ‘شلفا’ (یک نوع ضربه زدن به پوست) می‌زدند و محصول به عمل آمده را تحویل چرم‌فروشان و کفاشان می‌دادند.

چاروق:کفشی چرمی که بیشترپای پوش روستائیان و دهقانان بوده و به دو صورت میباش یکی که بند و تسمه های بلندی دارد که به دور پا پیچیده می شود ودیگری بند نداشته. چاروق در قدیم مصرف بیشتری داشته امروزه بیشتر جنبه تزیینی پیدا کرده. روش تولید چاروق همانند تولید کفش میباشد با این تفاوت که بعد از اتمام کار رویه آن را به وسیله نخ گلابتون(نخی بامغز ابریشم با روکش طلا یا نقره) یا ابریشم با طرح های مختلف سه گل .چهار گل. بوته دار . یا بادامی تزیین می نمایند ابزار کار تولید چاروق همانند تولید کفش می باشد. ابزار کار چروق عبارت از :قالب-گاز-سوزن-درفش-گزن-قلاب-چکش-مشته- تیغ و... میباشد. چاروق در شهر های ابیانه. سر دشت. مهاباد. قوچان وبجنورد در استان خراسان و استان زنجان و آذربایجان غربی از مراکز مهم تولید چاروق محسوب می گردند.
چموش: یکی از پای پوش های قدیمی استان گیلان وبالاخص شهرستان ماسوله می باشد در ساخت چموش از چرم استفاده میشودکه چرم مورد استفاده در آن از چرم گاو وگوساله می باشد و برای تهیه آن صبر وحوصله فراوان باید داشت بدنه چموش رویه وزیره هر دو از چرم بوده که بعد از فرم دادن بدنه اصلی چموش یک منگوله رنگین روی نوک آن قرار میدهند ابزار کار چموش دوزان عبارت است از:قالب-گاز-سوزن-درفش-گزن-قلاب-چکش-مشته و... میباشد.

بخش صنایع دستی و هنری سفره خونه

 

ماخذ 1-سید ابوالقاسم سید صدر دایره المعارف هنرهای صنایع دستی وحروف مربوط به آن انشارات سیمای دانش چاپ اول 1386 2-هانس وولف ترجمه ای سیروس ابراهیم زاده صنایع دستی کهن ایران شرکت انتشارات علمی و فرهنگی چاپ دوم 1384

گردآوری از هلن عزیزی : http://javaherdeh.blogfa.com

 

 

Submit to DeliciousSubmit to DiggSubmit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to TechnoratiSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn